Dysurie (moeilijker en/of trager plassen) en urinaire retentie

Oorzaken

• Ziektegerelateerd: constipatie, verzwakking (niet meer kunnen rechtstaan, zwakte), pijn (verhoogde sympathische tonus), prostaatkanker (urethrale obstructie), kankerinvasie/compressie (blaasuitgang, blaaszenuwen, ruggenmerg), paraneoplastische neuropathie.
• Behandelingsgerelateerd: anticholinergica, opioïden.
• Andere: benigne prostaathypertrofie (urethrale obstructie), urethrale strictuur, lithiase, confusie.

Evaluatie

De anamnese verschaft belangrijke informatie en moet in beschouwing nemen:

• Urinevolume, urineconcentratie, urinestroom (debiet).
• Abdominale pijn en/of constipatie.
• Voorafgaande manipulatie van de urethra (sondage, cytoscopie, bestraling,...) of urinaire infectie (mogelijkheid van urethrale strictuur).
• Bloed in de urine (hematurie) of plotse afname of stilvallen van de urinelozing.

Elementen van het onderzoek:

• Cognitieve evaluatie: Delirium kan resulteren in het zich niet bewust zijn van mictiedrang en tot retentie of incontinentie leiden. Urinaire problemen - retentie in het bijzonder - kunnen ook een oorzaak van delirium zijn.
• Abdominaal onderzoek: Kan een uitgezette blaas aan het licht brengen door palperen boven de pubistak (dof bij percussie). Dit kan op urethrale obstructie wijzen, vooral bij oudere mannen. 
• Onderzoek van de urethrale meatus: Sluit een verstopping aan die kant uit.
• Rectaal onderzoek: Moet uitgevoerd worden om fecale impactie uit te sluiten en, bij mannen, om de grootte van de prostaat in te schatten. Goedaardige prostaatvergroting is de meest voorkomende oorzaak van urinaire obstructie bij mannen. 
• Urine-onderzoek: Kan de aanwezigheid van gas of vaste materie vermengd met de urine aan het licht brengen, hetgeen op een fistel kan wijzen.

Indien een patiënt gecatheteriseerd is voor diagnostische doeleinden, moet de hoeveelheid van de bekomen urine worden genoteerd.
Indien de blaas leeg is moet radiologisch of endoscopisch onderzoek van de ureters overwogen worden. 

Urinaire catheter

Aangewezen bij patiënten met een palpabele blaas die er niet in slaagden te urineren ondanks 'hulpmiddeltjes' als hulp voor het rechtopstaand urineren (mannelijke patiënten), een warm bad of lavementeren.

Medicatie

• Indien de patiënt anticholinergica krijgt, moeten deze worden gestopt of verminderd indien mogelijk. 
• Lozingsstimulantia (koffie, thee, alcohol,...) mogen alleen worden gebruikt indien dysurie aanwezig is. Ze mogen niet worden gebruikt indien de patiënt overloopincontinentie heeft of volledige obstructie.
• Acute retentie kan worden behandeld met cholinerge producten (onder voorbehoud bv. bethanechol 10 - 30 mg om de 12 uur oraal, of 5 mg om de 8 uur via subcutane injectie). Deze behandeling is redelijk toxisch en gebeurt daarom best tijdens een korte hospitalisatie.
• Alfablokkers kunnen nuttig zijn bij mannen met partiële urinaire obstructie te wijten aan goedaardige prostaathypertrofie.
  • Tamsulosine (Omic®; Tamsulosine EG®) 0,4 mg/dag oraal in één gift.
  • Terazosine (Hytrin®; Terazosab®) 1-2 mg/dag oraal in één gift.
  • Alfuzosine (Xatral®; Alfuzosine Mylan®) 10 mg/dag oraal in 1 à 2 giften.
  • Silodosine (Silodyx®) 4 - 8 mg/dag.