Voorafgaande zorgplanning

Wat is voorafgaand? Wanneer moet men dit bespreken?

Op tijd. 
Dit wil zeggen: idealiter voordat er ernstige klachten ontstaan, het levenseinde nabij is of de patiënt wilsonbekwaam of niet meer aanspreekbaar is. 

Is voorafgaande zorgplanning (VZP) enkel "de wil van de patiënt vastleggen voor wanneer die wilsonbekwaam of niet meer aanspreekbaar is"?

Neen. VZP is breder dan dat. Het gaat om het bespreken en vastleggen van de wensen die men heeft rond de laatste levensmaanden en -dagen en dus niet enkel voor de periode waarop men niet meer aanspreekbaar of wilsonbekwaam zou zijn. Het opstellen van wilsverklaringen kan hier (indien gewenst) een onderdeel van zijn. 

Welke onderwerpen kunnen hier besproken worden?

• Waar maakt de patiënt zich zorgen over? 
• Wat zou hij/zij wel of juist niet willen bij het levenseinde? 
• Hoe zou men willen benaderd worden bij het levenseinde? bv. wil men graag gevraagd worden naar zijn/haar zorgen? Of wil men er liever niet te veel over praten, of enkel op eigen initiatief? 
• Hoe kijkt men naar lichamelijke/cognitieve/... achteruitgang en eventuele zorgafhankelijkheid? 
• Welke behandelingen zou men wel/niet meer willen? 
• Waar zou men de laatste periode van het leven willen doorbrengen? (thuis, in een palliatieve eenheid,...)
• Waar wil de patiënt sterven? 
• Wie zou de patiënt eventueel willen aanduiden als vertrouwenspersoon of vertegenwoordiger? 
• Wil de patiënt een wilsverklaring opstellen voor indien hij wilsonbekwaam of niet meer aanspreekbaar zou zijn? 
• Wenst de persoon nog gereanimeerd te worden? 
• Heeft de persoon vragen rond euthanasie of palliatieve sedatie? 
• ...

Waarom is dit belangrijk?

• Zodat de patiënt en de naasten goed geïnformeerd kunnen worden over alle mogelijkheden rond het levenseinde. 
• Zodat men goed geïnformeerde beslissingen kan nemen. 
• Zodat de patiënt de kans krijgt zijn wensen uit te drukken en kenbaar te maken naar de zorgverleners, naar de naasten toe. 
• Zodat de zorg kan afgestemd worden op de wensen van de patiënt. 
• Zodat de zorgverleners en de naasten een goed beeld kunnen krijgen van de wensen van de patiënt, wat kan helpen om goede beslissingen te nemen indien de patiënt wilsonbekwaam of niet meer aanspreekbaar zou zijn. 

Is dit een éénmalig gesprek?

Neen. Idealiter vindt dit gesprek herhaaldelijk plaats en wordt geregeld afgetoetst of de patiënt nog dezelfde mening en wensen heeft als eerst. 

Moet dit gesprek met elke patiënt gevoerd worden?

Niet iedereen wil hier over praten, wat moet gerespecteerd worden. 
Iedereen moet de mogelijkheid krijgen om dit gesprek te voeren, indien geweenst. 

Moet VZP aangekaart worden door de patiënt of door de zorgverlener?

• Beiden kunnen, maar weet dat veel patiënten dit een taak vinden van de zorgverlener en het dus zelf niet altijd ter sprake brengen, terwijl veel zorgverleners wachten tot de patiënt het onderwerp aanbrengt. 
• Het is dus belangrijk dat we als zorgverleners aandacht voor hebben en het thema zelf aankaarten wanneer mogelijk. 

Breng je VZP aan kort na de diagnose of later in het ziekte- en behandeltraject?

Beiden zijn mogelijk. Sommige zorgverleners kaarten VZP in elk behandeltraject (curatief of palliatief) standaard aan alsof het deel uitmaakt van hun gewone opvolging. Andere zorgverleners verkiezen het onderwerp aan te raken op specifieke momenten zoals een wijziging in de gezondheidstoestand. 

Hoe kan men het gesprek rond VZP beginnen?

• Je kan het gesprek zelf initiëren alsof het bij elke patiënt deel uitmaakt van het opvolgingstraject. 
• Je kan gebruik maken van de gelegenheid wanneer de patiënt of een naaste iets aanhaalt (bv. over de toekomst) tijdens de gesprekken. 
• Je kan het onderwerp rechtstreeks bespreken of het aanbrengen als iets "hypothetisch of algemeen" bv. "We moeten ons geen zorgen maken op dit moment maar stel dat er complicaties optreden, wat zou je dan wel/niet meer willen?", "Sommige mensen denken graag reeds na over wat ze zouden willen indien er complicaties zouden optreden. Hoe is dat bij u?"
• Kaart het onderwerp aan en bespreek of de patiënt/de naasten er op dat ogenblik graag meer informatie rond willen of over willen spreken. 
• Benadruk dat deze wens altijd kan veranderen en dat men voor dit gespreksonderwerp altijd bij jou terecht kan. 
• Geef eventueel een informatiebrochure mee.  

Wat zeg je dan tijdens zo'n gesprek?

• Bespreek de huidige medische situatie en corrigeer eventuele misverstanden of voorzie bijkomende informatie. 
• Bespreek de toekomst en de voor- en nadelen van eventuele behandelingen, ingrepen of medische beslissingen op dat moment. 
• Bespreek mogelijkheden rond palliatieve zorg en levenseindezorg. 
• Bespreek mogelijkheden rond wilsverklaringen. 
• Bespreek de wensen van de patiënt en naasten. 
• Plan een vervolggesprek voor bijkomende vragen en opvolging. 
• Bespreek alles met de betrokken zorgverleners en noteer de wensen in het dossier van de patiënt. 
• Meer informatie over VZP

Wat als de patiënt hier niet wenst over te spreken?

Leg het belang van VZP uit maar respecteer dat iemand hier niet wil over spreken. 
Let wel, dit kan veranderen doorheen de tijd. Geef de patiënt ook mee dat je altijd ter beschikking blijft voor verdere vragen of gesprekken in de toekomst.