Kunnen minderjarigen een negatieve wilsverklaring opstellen?
Ja, een minderjarige is juridisch handelingsonbekwaam, hoewel hij houder is van rechten en plichten. De wet patiëntenrechten erkent echter expliciet dat sommige minderjarigen in staat zijn een redelijke beoordeling van hun belangen te maken. Zij kunnen hun rechten als patiënt zelfstandig uitoefenen indien de zorgverlener hen daartoe bekwaam acht.
Het behoort tot de taak van de behandelend arts om te onderzoeken of de minderjarige in kwestie over de nodige intellectuele en emotionele rijpheid beschikt om een negatieve wilsverklaring te kunnen opmaken. De exacte leeftijd van de minderjarige op zich is hier van ondergeschikt belang.
Kan je als zoon/dochter een negatieve wilsverklaring opmaken voor een wilsonbekwame ouder?
Nee, een negatieve wilsverklaring is een rechtsgeldig en afdwingbaar document wanneer het door een wilsbekwame persoon is opgesteld. Indien een persoon zelf niet meer bij machte is zijn wensen kenbaar te maken vervalt de mogelijkheid om een negatieve wilsverklaring op te maken. Een vertegenwoordiger van een wilsonbekwame patiënt kan op basis van de kennis die hij over deze persoon heeft zorggerelateerde wensen neerschrijven maar deze kunnen enkel als richtlijn dienen en hebben dus niet dezelfde juridische waarde als een negatieve wilsverklaring.
Moet een arts verplicht de wilsverklaring mee ondertekenen?
Een negatieve wilsverklaring is een rechtsgeldig en afdwingbaar document, ook indien dit niet ondertekend werd door een arts. Een arts kan met zijn handtekening wel de wilsbekwaamheid van de verzoeker bevestigen. Zo kunnen later betwistingen voorkomen worden of de patiënt op het ogenblik van het opmaken nog wilsbekwaam was. De functie van de arts bestaat er niet alleen in om na te gaan of de opsteller competent is, maar ook om de nodige informatie aan hem te verstrekken opdat hij tot een geïnformeerde en weloverwogen weigeringsverklaring komt.
Wat is de rol van de vertegenwoordiger?
Zolang iemand wilsbekwaam is oefent deze zelf zijn rechten als patiënt uit. Vanaf het moment dat de persoon niet langer wilsbekwaam is, handelt de vertegenwoordiger namens de wilsonbekwame patiënt.
De vertegenwoordiger ziet erop toe dat de rechten van de patiënt gevrijwaard blijven, en handelt in diens belang. Wanneer er sprake is van een negatieve wilsverklaring kan de vertegenwoordiger zich hierop beroepen om medische handelingen te weigeren.
De Federale Commissie Patiëntenrechten voorziet in een officieel document waarin je een vertegenwoordiger kan aanduiden.
Wanneer er geen vertegenwoordiger werd aangeduid (of niet beschikbaar is), voorziet de patiëntenrechtenwet de volgorde van de personen die kunnen toezien op de eerbiediging van de wilsverklaring: de bewindvoerder (indien deze werd aangesteld en bevoegd is) -> de samenwonende partner -> meerderjarige kinderen -> ouders -> broers/zussen -> behandelend team.
Mag een vertegenwoordiger van een patiënt in zijn plaats behandelingen weigeren?
De vertegenwoordiger kan enkel behandelingen weigeren als hij zich daarvoor kan beroepen op een negatieve wilsverklaring. De vertegenwoordiger handelt namens de wilsonbekwame patiënt en oefent diens patiëntenrechten uit maar kan geen beslissingen nemen die de gezondheid van de patiënt schaden. Om behandelingen te kunnen weigeren moet dus duidelijk aantoonbaar zijn dat dit de wil van de patiënt zelf is.
Wat als de vertegenwoordiger voor de verzoeker overlijdt?
Indien de vertegenwoordiger, aangeduid op de negatieve wilsverklaring overlijdt kan een nieuwe vertegenwoordiger aangeduid worden. De versie van negatieve wilsverklaring met de meest recente datum is van toepassing. Indien geen vertegenwoordiger werd aangeduid of deze niet beschikbaar is op het moment dat de verzoeker wilsonbekwaam wordt, voorziet de patiëntenrechtenwet de volgorde van personen die kunnen toezien op de eerbiediging van de wilsverklaring: de bewindvoerder (indien deze werd aangesteld en bevoegd is) -> de samenwonende partner -> meerderjarige kinderen -> ouders -> broers/zussen -> behandelend team.
In hoeveel exemplaren maakt men de negatieve wilsverklaring best op?
Het is aangewezen om als verzoeker zelf een exemplaar te bewaren, een exemplaar te voorzien voor de vertegenwoordiger(s) en een exemplaar te overhandigen aan de behandelende arts(en) opdat zij het kunnen toevoegen aan het medisch dossier van de verzoeker. Het volstaat eenmaal het document op te maken en het vervolgens op het gewenste aantal exemplaren te kopiëren vooraleer de handtekeningen worden geplaatst. Elke kopie kan dan van originele handtekeningen worden voorzien.
Kan men de negatieve wilsverklaring laten registreren?
Nee, de negatieve wilsverklaring kan tot op heden niet geregistreerd worden. Bekendmaking op een andere manier is dan ook onontbeerlijk. De LEIFkaart draagt hiertoe bij.
Hoe lang is de negatieve wilsverklaring geldig?
De negatieve wilsverklaring is onbeperkt geldig. Het staat de verzoeker vrij zijn wilsverklaring te herroepen of een nieuwe op te maken. Het document met de meest recente datum is van toepassing.
Wat als de verzoeker niet zelf kan schrijven door een lichamelijke oorzaak?
Wanneer de verzoeker fysiek niet in staat is de wilsverklaring op te maken (door blindheid, verlamming…) maar wel nog wilsbekwaam is kan een andere persoon in zijn plaats het document opstellen. In de negatieve wilsverklaring wordt hiervoor een kader voorzien. De precieze reden waarom de verzoeker niet zelf kan schrijven moet hierbij omschreven worden. De opsteller is een meerderjarige persoon. Dit mag ook een vertegenwoordiger zijn. Eventueel kan je dit geattesteerd worden door een arts.
Wat als de verzoeker moeilijk kan schrijven maar de wilsverklaring nog wel kan ondertekenen?
Ook getypte wilsverklaringen zijn, voor zover ze aan de wettelijke voorwaarden voldoen, rechtsgeldig. De wilsverklaring dient gedateerd en ondertekend te worden door de betrokkene. Als de verzoeker zijn handtekening niet meer kan plaatsen kan een opsteller aangeduid worden en vult deze het daartoe voorziene vak in.
Wat is het verschil tussen DNR en negatieve wilsverklaring?
Een DNR-beslissing staat voor 'Do Not Resuscitate' of 'Do Not Reanimate'. In de loop der jaren kreeg DNR geleidelijk aan een bredere betekenis en wordt ook aangeduid met de term CBT ‘Code Beperking Therapie’. Om therapeutische hardnekkigheid te voorkomen kunnen artsen bepaalde codes toekennen. Hiermee wordt het staken of niet opstarten van een medisch nutteloze behandeling geregeld.
De progressieve beperking kan er als volgt uitzien:
code 0: geen beperking van therapie
code 1: ‘niet reanimeren’
code 2: ‘therapie niet uitbreiden’ met de uitdrukkelijke vermelding van die therapieën waarmee niet mag gestart worden
code 3: ‘therapie afbouwen’ met opnieuw vermelding van de behandelingen die dienen gestopt te worden.
In principe stopt het DNR-order – in tegenstelling tot de negatieve wilsverklaring – bij ontslag van de patiënt of bij overdracht aan een andere arts.
Voor patiënten die geen gebruik hebben kunnen (of willen) maken van hun recht om een negatieve wilsverklaring op te stellen biedt het DNR-beleid alsnog een uitweg.